Türkiye’nin Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi: Fergani’nin Uydu Takımı Büyüyor
Küresel konumlama teknolojileri; haritacılıktan hassas tarıma, insansız hava araçlarından lojistik ve savunma uygulamalarına kadar hayatın ve teknolojinin pek çok alanında kritik bir rol üstleniyor. Günümüzde konum bilgisi büyük ölçüde GPS, Galileo, GLONASS ve BeiDou gibi küresel uydu navigasyon sistemlerinden sağlanırken, ülkelerin kendi konumlandırma ve haberleşme altyapılarını geliştirmeye yönelik çalışmaları da hız kazanıyor.
Türkiye’de bu alandaki dikkat çekici projelerden biri ise Fergani Uzay tarafından geliştirilen Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi. 2025 yılında ilk uydunun uzaya gönderilmesi ile başlayan süreç, 2026 itibarıyla yeni uydular ve yörüngede gerçekleştirilen farklı teknoloji testleriyle devam ediyor.
Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi Nedir?
Uluğ Bey, Fergani Uzay tarafından geliştirilen ve gelecekte Türkiye ile dost ve kardeş coğrafyalara konumlandırma ve haberleşme hizmetleri sunması hedeflenen bir uydu takımı projesidir.
Projenin temelinde, Alçak Dünya Yörüngesi’nde (LEO) görev yapacak çok sayıda uydudan oluşan bir takımyıldız oluşturulması bulunuyor. Fergani tarafından açıklanan hedef kapsamında, önümüzdeki yıllarda 100’den fazla uyduya ulaşılması ve bu uyduların oluşturacağı ağın bağımsız bir küresel konumlama sistemi olarak kullanılması planlanıyor.
Burada önemli bir ayrım bulunuyor: Uluğ Bey henüz tamamlanmış ve günlük kullanıma açılmış bir GNSS sistemi değil. Proje, uydu takımı ve ilgili teknolojilerin aşamalı olarak geliştirilmesi, test edilmesi ve doğrulanması sürecinde ilerliyor.
Fergani-1 ile Başlayan Süreç
Projenin ilk önemli adımı, FGN-100-d1 uydusunun 14 Ocak 2025’te SpaceX Falcon 9 roketi ile Transporter-12 görevi kapsamında uzaya gönderilmesiyle atıldı.
102 kilogram ağırlığındaki uydu, ABD’deki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden fırlatıldıktan yaklaşık 62 dakika sonra hedef yörüngesine başarıyla yerleşti ve telemetri verileri göndermeye başladı. Uydu, yaklaşık 500 kilometre irtifadaki Alçak Dünya Yörüngesi’nde görev yapmak üzere tasarlandı.
FGN-100-d1’in görevi yalnızca bir uydunun uzaya gönderilmesinden ibaret değildi. Uydu, yörüngede operasyon, haberleşme, konumlandırma ve farklı faydalı yüklerin çalıştırılması gibi teknolojilerin doğrulanması açısından Uluğ Bey projesinin ilk adımlarından birini oluşturdu.
İkinci Uydu: FGN-100-d2
Fergani’nin uydu geliştirme çalışmaları ilk uydunun ardından da devam etti. FGN-100-d2, 2 Kasım 2025’te SpaceX’in Bandwagon-4 görevi kapsamında ABD’nin Cape Canaveral Üssü’nden uzaya gönderildi.
104 kilogram ağırlığındaki FGN-100-d2, yaklaşık 510 kilometre irtifadaki LEO yörüngesine yerleşerek görevine başladı. Uydu üzerinde konumlandırma, telemetri-telekomut haberleşmesi ve faydalı yük iletişimi gibi yeteneklerin test edilmesi hedeflendi.
Fergani, bu uyduyu doğrudan Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi için geliştirilen 100 kilogram sınıfındaki bir test uydusu olarak tanımlıyor. Bu nedenle FGN-100-d2, gelecekte kurulması planlanan uydu takımının teknolojik altyapısının doğrulanması açısından önem taşıyor.
2026’da Beşinci Deneme Uydusu Uzaya Gönderildi
Fergani Uzay’ın çalışmaları 2026 yılında da devam etti. 30 Mart 2026’da FGN-100-D3, SpaceX’in Transporter-16 görevi kapsamında ABD’nin Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden uzaya gönderildi.
113 kilogram ağırlığındaki yeni nesil uydu, fırlatmadan yaklaşık 66 dakika sonra 500–520 kilometre irtifadaki hedef yörüngesine yerleşerek görevine başladı.
Fergani, FGN-100-D3’ü daha önceki uydulara kıyasla geliştirilmiş teknolojiler barındıran beşinci deneme uydusuolarak tanımlıyor. Uydu; haberleşme ve navigasyon kabiliyetleriyle birlikte, Fergani mühendisleri tarafından geliştirilen çeşitli milli sistemlerin uzay ortamında doğrulanması amacıyla kullanılıyor.
Bu gelişme, Uluğ Bey projesinin 2025 yılındaki ilk fırlatma aşamasından çıkarak daha geniş bir teknoloji doğrulama ve uydu takımı oluşturma sürecine ilerlediğini gösteriyor.
Fergani’nin Yörünge Transfer Aracı da Görevde
Uluğ Bey projesinin dikkat çeken bir diğer bileşeni ise yalnızca uydular değil, bu uyduların farklı yörüngelere taşınmasını sağlayabilecek uzay araçlarının da geliştirilmesi.
Fergani Uzay tarafından geliştirilen FGN-TUG-S01 Yörünge Transfer Aracı, 28 Kasım 2025’te SpaceX Falcon 9 Transporter-15 görevi kapsamında uzaya gönderildi. Görevin en dikkat çekici aşamalarından biri, aracın hibrit motorunun uzayda başarıyla ateşlenmesi ve yörünge değişikliğinin gerçekleştirilmesi oldu. Fergani tarafından gerçekleştirilen bu test, uydu takımlarının farklı yörüngelere taşınması açısından önemli bir teknoloji gösterimi olarak öne çıktı.
Bu kabiliyet, uzun vadede yalnızca uydu üretiminin değil, uyduların uzaya yerleştirilmesi ve yörüngede yönetilmesinin de daha bağımsız şekilde gerçekleştirilebilmesi açısından önem taşıyor.
Uluğ Bey Neden Önemli?
Küresel konumlama sistemleri bugün ulaşımdan savunmaya, haritacılıktan hassas tarıma kadar çok geniş bir kullanım alanına sahip. Özellikle GNSS destekli ölçüm sistemleri, RTK çözümleri, İHA uygulamaları, otonom sistemler ve hassas navigasyon gibi teknolojiler için uydu tabanlı konum bilgisi temel veri kaynaklarından biri.
Bu nedenle bağımsız bir konumlandırma altyapısının geliştirilmesi, yalnızca uzay teknolojileri açısından değil; jeodezi, haritacılık, savunma, haberleşme, lojistik ve insansız sistemler açısından da stratejik değer taşıyor.
Uluğ Bey projesinin başarılı olması durumunda Türkiye, mevcut küresel uydu navigasyon altyapılarına ek olarak kendi uydu takımı üzerinden konumlandırma hizmetleri geliştirme kapasitesini artırabilecek.
Özellikle çok sayıda uydunun oluşturacağı bir LEO takımyıldızının, konumlandırmanın yanı sıra haberleşme gibi farklı hizmetleri de desteklemesi hedefleniyor. Fergani’nin açıklamalarında 100’den fazla uyduya ulaşılması ve sistemin Türkiye ile dost ve kardeş coğrafyalara sunulması hedefi öne çıkıyor.
Türkiye’nin Uzay ve Konumlandırma Teknolojilerinde Yeni Dönem
2025 yılında FGN-100-d1 ile başlayan süreç, 2025’in sonlarında FGN-100-d2 ve yörünge transfer aracı çalışmalarıyla genişledi. 2026 yılında ise FGN-100-D3’ün uzaya gönderilmesi, Fergani’nin uydu teknolojilerini geliştirmeye ve farklı sistemleri yörüngede test etmeye devam ettiğini gösteriyor.
Dolayısıyla Uluğ Bey’i yalnızca “Türkiye’nin kendi GPS sistemi” olarak değerlendirmek yerine, uydular, konumlandırma teknolojileri, haberleşme altyapısı ve yörünge lojistiğini bir araya getirmeyi amaçlayan uzun vadeli bir uzay teknolojileri projesi olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır.
Önümüzdeki dönemde yeni uyduların devreye alınmasıyla birlikte bu projenin teknik kapasitesinin ve kullanım alanlarının daha net biçimde ortaya çıkması bekleniyor.
Uluğ Bey Projesi ve GNSS Teknolojileri
GNSS teknolojileri; harita üretimi, arazi ölçümü, fotogrametri, insansız hava araçları ve hassas tarım gibi pek çok alanda doğrudan kullanılıyor. Yeni uydu takımlarının geliştirilmesiyle birlikte, gelecekte konumlandırma altyapılarındaki seçeneklerin ve teknolojik bağımsızlığın artması mümkün olabilir.
Airmim olarak GNSS, uydu teknolojileri, drone sistemleri, uzaktan algılama ve haritacılık teknolojilerindeki gelişmeleri yakından takip ediyor; profesyonel kullanıcılar için yeni nesil konumlandırma ve ölçüm teknolojilerini ele almaya devam ediyoruz.
İHA ve drone çözümlerini incelemek, ihtiyacınıza uygun ürünler hakkında detaylı bilgi almak için Airmim’i ziyaret edebilirsiniz.
